Oparzenia - jak reagować i co nosić w apteczce?

Oparzenia są poważne, ale niestety dość częste urazy. Najlepszą ochroną jest skuteczna profilaktyka. Kiedy jednak dojdzie do wypadku, często decyduje szybka i właściwa reakcja. Jaka jest zatem pierwsza pomoc przy oparzeniach i jakie wyposażenie warto mieć w apteczce?

Nie zawsze mistrz cieśla popełnia błąd. Czasem przewróci na siebie menażkę z gorącą zupą. Oblije się kawą z termosu. Niezręcznie zapali się przy dolewaniu benzyny do zapalniczki. Część ubrania zajmie się ogniem, gdy znajduje się zbyt blisko ogniska – ta syntetyczna, która tak dobrze się pali… W tej chwili ogień jest na dachu i zaczyna być kwestia sekund.

Żadnych domowych porad!

Zanim przejdziemy do tego, co zrobić, powiemy sobie, czego zdecydowanie nie robić. Zapomnijcie o wszelkich babskich radach. Jogurt, smalec, cebula ani ogórki na oparzenia zdecydowanie nie należą. Wyjątkiem są oparzenia 1. stopnia, które objawiają się tylko zaczerwienieniem lub ewentualnie lekkim obrzękiem (np. oparzenia słoneczne) – w takim przypadku ulgę przyniesie raczej Panthenol.

Nieodpowiednie są również kremy, oleje ani wcześniej zalecane zasypki. Właśnie zasypki mogą sprawić, że oparzenie nadmiernie się wysuszy i przylgnie do opatrunku. Oparzenie często sięga głęboko w skórę, dlatego nie należy stosować na nie nic innego niż czysta woda.

Jak określić stopień oparzenia?

W tym artykule pominiemy podział oparzeń na klasyczne trzy stopnie. Oparzenie rozwija się w czasie, dlatego jego klasyfikacja może nie być jednoznaczna. W stresie (najlepiej jeszcze w warunkach polowych) ustalanie stopnia oparzenia będzie trudne i może niepotrzebnie wprowadzać was w błąd oraz opóźniać. Na procedurę udzielania pierwszej pomocy określenie stopnia oparzenia nie ma wpływu, a dla dalszego leczenia ważne jest, czy mamy do czynienia z oparzeniem powierzchownym czy głębokim.

Ryzyko oparzenia jest również związane z jego zakresem. Do jego określenia pomocna jest np. reguła dłoni - gdzie powierzchnia dłoni razem ze wszystkimi palcami odpowiada mniej więcej 1% powierzchni ciała. Uwaga, chodzi o rozmiar dłoni osoby poszkodowanej!

Ryzykowne oparzenie:

• Dorośli: > 20 %

• Dzieci 2-10 lat: > 10 %

• Dzieci do 2 lat: > 5 %

Kolejnym ważnym czynnikiem jest umiejscowienie oparzenia. Zawsze dzwoń na pogotowie 155 w przypadku takich rodzajów oparzeń:

• Na wrażliwych częściach ciała: głowa, szyja, genitalia, podeszwy stóp i większe oparzenia na dłoniach.

• Zakres jest większy niż 2 dłonie.

• Głębokie oparzenie – objawy obejmują duże pęcherze, zdartą wierzchnią warstwę skóry, skóra jest biała, woskowata lub jaskrawoczerwona. Obniżona lub brak odczuwania bólu.

• Stopiony materiał ubrania do skóry.

• Okrągłe oparzenie – na przykład wokół ręki, nogi, szyi. Oparzenie może się pogłębiać, puchnąć i komplikować krążenie oraz unerwienie.

• Oparzenia dróg oddechowych.

Nie martw się, czy dzwonisz po pogotowie niepotrzebnie. Zawsze lepiej jest przecenić oparzenie niż je zlekceważyć. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości, zadzwoń pod numer 155.

Jak postępować

Dla oparzeń wszystkich stopni obowiązuje ta sama procedura – wyprowadzić poparzonego z niebezpieczeństwa i źródła ciepła oraz jak najszybciej rozpocząć chłodzenie.

• Przede wszystkim zadbaj o swoje bezpieczeństwo. Czy nie grozi ci niebezpieczeństwo?

• Unikaj dalszemu działaniu ciepła. Jeśli osoba płonie, spróbuj ją powalić na ziemię i zdusić ogień. Możesz rzucić na nią koc – ale uwaga, powinien to być stary, solidny, wełniany koc, ponieważ syntetyk jest łatwopalny.

• W przypadku zalania gorącym płynem natychmiast zdejmij zalaną odzież. Przypaloną odzież pozostaw, aby zajął się nią lekarz, ale schładzaj poparzenie przez tę odzież.

• Natychmiast schładzaj oparzenie! Zacznij schładzać jeszcze przed wezwaniem pogotowia. Szybkość jest tutaj kluczowa, ponieważ oparzenie może się dalej rozwijać. O tym, jak prawidłowo schładzać, przeczytasz w następnej podsekcji.

• Także jak najszybciej zdejmij z poparzonego wszystkie pierścionki, bransoletki, zegarki i inne zaciskające przedmioty. Zaatakowane miejsca będą puchnąć.
• Jeśli oparzenie jest poważne (lub tylko podejrzewasz, że tak jest), zadzwoń na numer ratunkowy 155.
  

Oczekiwanie na przyjazd pogotowia w cywilizacji mogłoby zakończyć się pomocą. W środowisku outdoorowym karetka może nie dotrzeć tak szybko, dlatego konieczne będzie zakrycie rany, aby nie dostała się do niej infekcja. Jak to zrobić?

• Zakryj schłodzoną ranę najlepiej sterylnym opatrunkiem.

• Możesz mieć przy sobie bezpośrednio materiał, który nie przywiera do rany, lub nałóż na oparzenie żel na oparzenia, ewentualnie tłusty tkaninę, a następnie to przykryj.

I chłodzenie ma swoje zasady

Z różnych źródeł można przeczytać różne porady dotyczące chłodzenia. Jak już powiedzieliśmy na początku, babcine rady zostawiamy na boku, do chłodzenia najlepsza jest czysta woda, która nie wprowadzi infekcji do ciała.

• Przy mniejszym obszarze niż ryzykowna powierzchnia, chłodzić do ulgi. Nie ma potrzeby przestrzegania zasady 10, 15 lub więcej minut. Jeśli pieczenie powróci, powtórz chłodzenie.

• Rozległe oparzenia natomiast schłódź jednorazowo i intensywnie. W razie potrzeby powtórz. Długie chłodzenie mogłoby spowodować hipotermię, która szczególnie u małych dzieci pojawia się bardzo szybko.

• Z tego samego powodu schłodź jednorazowo także korpus i głowę.
• Woda powinna być zimna, ale nie lodowata.
  

• Strumień wody nie powinien być skierowany bezpośrednio na ranę, ale nieco powyżej, aby woda spływała do obszaru zranionego.

Porada: Czy słyszeliście, że śnieg nie powinien być używany na oparzenia? To prawda. Jednak w sytuacji awaryjnej można schłodzić śnieg w termosie z herbatą. Herbata jednak nie powinna być słodzona!

Co nosić przy sobie?

Kto jest przygotowany, nie jest zaskoczony. Oparzenie może się zdarzyć bardzo szybko. Jeśli więc w apteczce nie masz jeszcze swojego „zestawu na oparzenia”, zapakuj do niej coś z następującego:

• Tłusty tiul i sterylne opatrunek. Tłusty tiul to lekka tkanina nasączona czystą wazeliną medyczną (bez substancji czynnych) i stosowana jest przy leczeniu ran. Zapobiega przywieraniu opatrunku do otwartej rany. Ułatwia wymianę opatrunku. Zastosowanie tej kombinacji jest więc wszechstronne.

•  WaterJel lub Hydrogel. Chłodzące i lecznicze żele, które zapobiegają infekcji. Nałóż na poparzoną skórę w grubszej warstwie i nie wcieraj!

• Leinatex. Włóknina pokryta aluminium absorbuje nadmiar płynu, ale nie wysusza (nie przywiera). Ułatwia wymianę opatrunku.

• Atrauman. Kompres z maścią bez substancji czynnych.

Aby oparzenie goiło się jak najlepiej, trzeba o nie dbać i regularnie zmieniać opatrunki. Najlepsze oparzenie to jednak takie, które w ogóle się nie zdarzyło. Dlatego zawsze myślcie o zapobieganiu, zwłaszcza u małych dzieci.

Przy artykule wspólnie z autorką współpracowała pani Dita Valtr Podhadska.