Części noża

(1) Ostrze – płaska i podłużna część robocza noża, zazwyczaj zakończona ostrym końcem; więcej o ostrzu noża po kliknięciu na link.

(2) Rękojeść – część noża służąca do jego trzymania i manipulacji. Listę materiałów powszechnie używanych do produkcji rękojeści noża znajdziesz po kliknięciu na ten odkaz. Rękojeści jednak nie dzielimy tylko według ich materiału, ale także według sposobu montażu na ostrze – zobacz tang (14) i liners (19).

(2.a) Głowica / rękojeść – główna, uchwytowa część rękojeści.

(2.b) Guz / Głowica / jabłko – rozszerzone zakończenie rękojeści, czasami nazywane także obijakiem.

(3) Końcówka / szpic – część ostrza umieszczona z przodu, która kończy ostrze w większości noży i kończy się czubkiem.

(4) Szpic / czubek – zakończenie końcówki. Czubek i jego umiejscowienie wraz z ostrzem decydują o właściwościach penetrujących i tnących noża. To właśnie czubek, jego umiejscowienie i kształt ostrza określają użycie konkretnego noża. Więcej o kształtach ostrza noża dowiesz się po kliknięciu na odnośnik.

(5) Szlifowanie / szlif – powierzchnia w dolnej części ostrza, która decyduje o właściwościach tnących noża, jego wytrzymałości oraz kącie ostrza; więcej o tej części ostrza noża po kliknięciu na link.

(6) Ostrze / fazeta – naostrzona dolna krawędź ostrza; fazeta służy do krojenia, cięcia i podobnych czynności; w przypadku ostrza kluczowy jest przede wszystkim kąt fazety, który definiuje, jak ostry będzie nóż – ogólnie rzecz biorąc, im mniejszy kąt fazety, tym ostrzejsze jest ostrze. Kąt fazety jest określony przez kąt szlifu (5) i nigdy nie może być mniejszy. Jednak właściwości tnące i penetracyjne noża determinuje także długość ostrza, dlatego czasami do wydłużenia ostrza wykorzystuje się jego esowate wygięcie, które niepotrzebnie nie przedłuża ostrza.

(6.a) Prosta część – proste ostrze przebiegające na większości prostej części ostrza; jeśli czubek nie jest umieszczony całkowicie na dole, jak w przypadku ostrza typu sheepsfoot, ostrze przechodzi w łuk, tworząc tzw. brzuch (6.b); często ostrze nie jest doprowadzone do samej rękojeści, między ostrą częścią ostrza a rękojeścią znajduje się część określana jako słupek (11).

(6.b) Brzuch (břicho) – łuk w przedniej części ostrza, krawędź często prowadzona jest aż do czubka (4).

(7) Grzbiet / kręgosłup – zazwyczaj to górna, tępa krawędź ostrza, dla której oznaczenia częściej używa się terminu grzbiet; termin kręgosłup stosuje się, gdy ta linia umieszczona jest pośrodku – w przypadku ostrzy typu spear point i needle point; grzbiet może mieć taką samą grubość jak ostrze, być zwężony lub rozszerzony – zwężony grzbiet można zobaczyć w niektórych nowoczesnych nożach, nadaje im bardziej agresywny wygląd, jednakże jest odpowiedni raczej dla noży bojowych lub nie powinien być zwężony aż do rękojeści, ponieważ podczas pracy, zwłaszcza dłuższej, nieprzyjemnie naciska na oparty kciuk; rozszerzony grzbiet zwiększa odporność ostrza na złamanie i można go znaleźć na przykład w nożach orientalnych.

(8) Fałszywe ostrze – znajduje się na tępym grzbiecie ostrza i w razie potrzeby można je naostrzyć, uzyskując w ten sposób drugie ostrze. W przypadku ostrza typu clip point jest zazwyczaj umieszczone na przednim skosie i po naostrzeniu jest doskonałe do dźgania i penetracji materiałów. Może być również umieszczone na prostej części grzbietu, często ma ząbkowaną formę i służy wtedy jako piłka, do cięcia kości lub cieńszych pni drzewek.

(9) Fuller – jest to rowek wykonany w ostrzu w celu zmniejszenia jego masy i wzmocnienia. Ten rowek został przeniesiony na noże z mieczy. Funkcja zmniejszenia masy jest oczywista bez dodatkowych wyjaśnień i skuteczna praktycznie w każdym nożu, niezależnie od kształtu i długości ostrza. Druga funkcja, czyli wzmocnienie ostrza, wynika z podwojenia grzbietu ostrza. Rowek typu fuller w ostrzu typu spear point lub needle point tworzy dwa sztuczne grzbiety zamiast jednego centralnego, a w innych typach ostrzy dodaje dwa sztuczne grzbiety. To wzmacnia ostrze i zwiększa jego odporność na złamanie. Funkcja nabiera tym większego znaczenia, im dłuższe jest ostrze. Inna znana nazwa – blood groove – wynika z błędnie rozpowszechnionego przeznaczenia rowka, mianowicie lepszego odprowadzania krwi upolowanego zwierzęcia i łatwiejszego wyciągnięcia noża z napiętych mięśni. Ta nazwa nie odzwierciedla rzeczywistego celu tego rowka.

(10) **Jimping / karbowanie** – nieślizgająca się platforma, dzięki której można wywierać nacisk na ostrze i prowadzić nóż kciukiem lub palcem wskazującym; jimping jest wykonany maszynowo i może być również na rękojeści; natomiast w ręcznie wykonywanych nożach, ostrze wraz ze stopką (14) jest artystycznie ozdobione tzw. filework (backwork, worked back) – od prostych nacięć, przez krzyżyki, aż po różne ornamenty, to zdobienia wykonuje się różnymi rodzajami mikro pilników, specjalnymi narzędziami i lupami, a jego wykonanie zajmuje kilka godzin. Często przechodzi ono także na rękojeść, okładki oraz wkładki, nadając nożowi naprawdę piękny i unikalny wygląd.

(11) Ricasso / słupek – część ostrza bezpośrednio przed rękojeścią, która nie ma szlifu, czyli ani ostrza; często ma mniejszą grubość niż samo ostrze i jest zazwyczaj wykorzystywana do umieszczenia napisu czy logo producenta noża; jeśli powierzchnia jest wystarczająco szeroka, można o nią oprzeć palec wskazujący, co znacznie precyzuje pracę z nożem; niektóre noże nie mają w ogóle słupka.

Choil / wycięcie na palec wskazujący – wycięcie na ostrzu na dolnej krawędzi pod filarem; czasami znajduje się przed rękojeścią, a czasami przechodzi również do rękojeści; wycięcie służy do umieszczania palca wskazującego i pełni funkcję osłony.

(13) Obcas – część utworzona przez ostrze, która jest szersza niż rękojeść; obcas ostrza jest prostopadły lub prawie prostopadły i pełni funkcję osłony (16.a).

(14) Tang / trzpień do rękojeści – trzpień lub kolec, który wychodzi z ostrza i do którego przymocowuje się rękojeść w nożach z nieruchomym ostrzem. Rękojeść jest albo jednoczęściowa, ukształtowana na trzpień, albo składa się z dwóch okładzin (17) przymocowanych do trzpienia nitami (18). Używa się kilku rodzajów tego mocowania ostrza w rękojeści, więcej po kliknięciu na link.

(15) Trawienie / grawerowanie – najczęściej producent noża umieszcza je w dolnej połowie ostrza – na szlifie (5) lub na słupku (11), ale można je znaleźć również na rękojeści i w innych miejscach; jest to albo mechaniczne, ręcznie wykonane grawerowanie, chemiczne trawienie (kwasem), grawerowanie maszynowe stworzone komputerowo według trzech osi przestrzennych (za pomocą diamentowych rylców, węglikowych frezów obrotowych i polerek) lub obecnie popularne grawerowanie laserowe; podaje się tutaj na przykład nazwę lub logo producenta, nazwę lub numer modelu noża, materiał użyty do produkcji ostrza/rękojeści, a ostatnio często wykorzystuje się personalizację noża poprzez wygrawerowane imię lub pseudonim, ulubione motto i podobne (do celów praktycznych, na noże kolekcjonerskie oraz na darowane noże pamiątkowe); ręcznie wykonane noże mogą mieć wytrawione piękne ornamenty.

(16) Ochrona ręki

(16.a) Garda – część noża pomiędzy ostrzem a rękojeścią, która zapobiega ześlizgnięciu się palców na ostrze, co chroni przed zranieniami spowodowanymi ostrzem podczas ostrzenia i pracy lub materiałem, który jest przetwarzany; może być prosta – tylko po spodniej stronie – lub obustronna; jest albo prostopadła, albo pochylona do przodu lub do tyłu, obustronna garda może być pochylona w obu kierunkach; może to być bardzo wyrazisty i dekoracyjny element noża; jej funkcję może również pełnić choil (12) lub piętka (13).

16.b) Bolster / pierścień ochronny – metalowy pierścień wokół rękojeści umieszczony tuż za jelcem, który wzmacnia połączenie ostrza z rękojeścią, pełni funkcję dekoracyjną i stanowi wsparcie dla jelca. Wzmacnia nóż, zwiększa jego odporność i wydłuża jego żywotność. Równoważy różnicę między ciężkim ostrzem a lekką rękojeścią, przesuwa środek ciężkości, poprawia pracę z nożem oraz kontrolę nad nim; czasami jest bezpośrednio częścią jelca (16.a), lub jest z niego ukształtowany.

(17) Okładki – 2 okładki - prawa i lewa - razem tworzą rękojeść; w nożach z stałym ostrzem są przymocowane do trzpienia (14), w nożach składanych do wkładek (19).

(18) Nity / śrubki / kołki zabezpieczające – mocują okładki i utrzymują je na miejscu; użycie śrubek zamiast nitów umożliwia zdjęcie okładek.

(19) Podszewki / wkładki – w zamykanych nożach są przymocowane do rękojeści i jednocześnie tworzą pochewkę na ostrze zamkniętego noża.

(19.a) Kołki ustalające – utrzymują wkładki w wymaganym odstępie.

(20) Blokada przeciwko zamknięciu noża – po otwarciu składany nóż blokuje ostrze w pozycji otwartej, dzięki czemu można nim pracować tak, jakby był nożem z ostrzem stałym, bez obaw o niezamierzone zamknięcie ostrza i zranienie dłoni; istnieje wiele rodzajów blokad, więcej po kliknięciu na odnosnik.

(21) Thumb stud / kołek do otwierania – kołek umożliwiający łatwe otwieranie ostrza noża składkowego; może być jednostronny (umieszczony po lewej stronie ostrza dla osób praworęcznych i odwrotnie) lub dwustronny, co jest obecnie znacznie bardziej powszechne.

(21.a) Otwór do otwierania – alternatywa dla kołka(21), którą niektórzy użytkownicy preferują.

(22) Flipper – jest przeznaczony do szybkiego i prostego otwierania ostrza składanych noży; flipper może być albo pojedynczy – tylko na spodniej stronie – albo obustronny; jest zazwyczaj stosowany w połączeniu z kołkiem (21) lub z otworem (21.a) do otwierania; flipper po otwarciu noża służy jako osłona (16.a)

(23) Piwot / centralny sworzeń – sworzeń, na którym zamocowane jest ostrze składnego noża i wokół którego obraca się podczas otwierania / zamykania noża.

(24) Łuki na palce – wcięcie w dolnej części uchwytu, do którego wpasowują się palce podczas chwytania, co sprawia, że uchwyt jest bardziej bezpieczny, solidny i pewny.

(24.a) Pierścień na palec – pierścień do przełożenia wskazującego/palca małego to kolejny bardzo rozpowszechniony element dla bezpieczeństwa chwytu.

(25) Otwór na sznur – otwór do przymocowania pętli na nadgarstek lub sznurka czy paracordu do zawieszenia noża na szyi / do mocowania do ekwipunku.

(26) Hak do cięcia pasów bezpieczeństwa – wyposażenie, które znajdziemy przede wszystkim w nożach ratowniczych.

(27) Grot do rozbijania szkła / Kruszarka czaszek  – grot ten znajduje się w nożach ratowniczych, gdzie jest przeznaczony do rozbijania szkła, na przykład okna rozbitego samochodu; w nożach bojowych i survivalowych bardziej odpowiednia jest nazwa kruszarka czaszek, ponieważ tutaj grot jest głównie przeznaczony do zadawania ciosów przeciwnikowi.

(28) Klip do mocowania – klip umożliwia noszenie składnego noża bez pokrowca, umocowanego na pasku lub w / na kieszeni.