Pojęcie „Kolimator” to to samo co celownik refleksyjny. W obu przypadkach oznacza to w sferze małej i średniej technologii broni (dzisiaj można je zazwyczaj znaleźć na pistoletach, rewolwerach, pistoletach maszynowych i broniach szturmowych – tutaj są nawet czasami montowane na stałe, jak na przykład w FN P2000) urządzenie optyczne, które mocuje się na broni i zastępuje tam celowniki. Jest to doskonała alternatywa dla tradycyjnych celowników broni, ponieważ kolimatory mają jedną zasadniczą zaletę: człowiek nie musi ciągle przestawiać ostrości z broni na cel i odwrotnie.

Jak działają kolimatory / celowniki refleksyjne?

Zamknięte celowniki refleksyjne / kolimatory w swojej zamkniętej formie bardzo przypominają tradycyjne lunety, ale same działają na odmiennych zasadach. Luneta zawsze składa się z zestawu soczewek, przez które projektowany jest obraz, tak że siatka celownicza jest osadzona w jednym z ognisk układu. W przeciwieństwie do tego kolimatory są zbudowane tylko z jednego elementu (soczewka lub lustro) i źródła światła + zwykle półprzepuszczalnego szkiełka. Soczewka jest tu tylko do kolimacji światła (proces tworzenia wąskich równoległych promieni z różnych), a obraz przez nią nie przechodzi.

Kolimacja to proces, który jest optyczną transformacją biegnących w różnych kierunkach promieni światła (promienie z ogniskiem w teoretycznej nieskończoności). Gdy siatka celownicza (z kolimowanych promieni) jest projektowana na półprzepuszczalne refleksyjne szkiełko, natychmiast odbija się do oka i zostaje włączona do obrazu. Ta siatka ma płaszczyznę ostrości w nieskończoności, co oznacza, że jest w tej samej płaszczyźnie ostrości co wszystkie inne obiekty w danym polu widzenia. Z powodu naszych ograniczeń biologicznych (obrazy powyżej 10 m zlewają się z nieskończonością), mamy wrażenie, że jest to na tym samym poziomie znanej głębi ostrości.

Jako źródło światła w celownikach refleksyjnych / kolimatorach służyły (i służą) różne rzeczy. Wcześniej były to małe żaróweczki. W tych najnowocześniejszych już chodzi wyłącznie o lasery i LED. Istnieją jednak modele, które wykorzystują wyłącznie oświetlenie naturalne z otoczenia (Słońce).

Od kiedy używa się kolimatorów / celowników refleksyjnych?

Chociaż może trudno w to uwierzyć, to pierwsze podobne celowniki refleksyjne / kolimatory zaczęto używać już na początku XX wieku. Wówczas jeszcze nie były to żadne małe urządzenia, więc konieczne było ich użycie tylko z ciężką bronią (na pojazdach i w samolotach), gdzie szybkie celowanie jest całkowicie krytyczne. Na początku nie stosowano ich na lekkiej broni ręcznej, właśnie z powodu ich zależności od elektryczności (a więc i baterii).

Sytuacja zmieniła się o 180° w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku: wtedy pojawiły się pierwsze LED, które były tanie, niewymagające i oszczędne. Z tego powodu celowniki refleksyjne / kolimatory zaczęły się następnie szerzyć także wśród mniejszych broni.

Dziś celowniki refleksyjne / kolimatory znajdziecie w większości nowoczesnych myśliwców bojowych, gdzie występują w postaci znanych urządzeń HUD. Oraz oczywiście na karabinach szturmowych nowoczesnych armii, w niektórych są już bowiem standardem zamiast zwykłych metalowych celowników + jakiejkolwiek optyki. Wielu producentów integruje je dziś bezpośrednio z bronią, jak na przykład w FN P90.

Jak są klasyfikowane kolimatory / celowniki refleksyjne?

• Celownik refleksyjny / kolimator przezroczysty – jeśli chodzi o przezroczyste kolimatory, to jest to najczęściej stosowany typ, który bazuje na odbiciu kolimowanego obrazu od szkła refleksyjnego. Czasami szkiełko refleksyjne jest zakrzywione, więc od razu zastępuje soczewkę kolimacyjną (obraz jest tutaj jednocześnie kolimowany i odbijany). To sugeruje, że ich konstrukcję można radykalnie uprościć. Zaletą przezroczystego typu jest to, że prawie nie ogranicza pola widzenia, więc strzelec ma bardzo dobry przegląd swojego otoczenia. Z drugiej strony, płaci się za to faktem, że trochę światła może przedostać się z tego elementu również w kierunku strzału, co demaskuje strzelca. Armie często nie są z tego zbyt zadowolone. Przesycanie światła można rozwiązać dodatkowymi elementami (celowniki holograficzne). Działają one na tej samej zasadzie funkcjonalnej co kolimator, ale mają inną optykę, więc obraz jest następnie wyświetlany jako hologram. To jednak kosztuje prostotę, małą wagę i niemało pieniędzy.
• Celownik refleksyjny / kolimator nieprzezroczysty – to tańsza wersja kolimatorów. Zamiast refleksyjnego szkiełka + soczewki jest tylko zakrzywione lustro. Całość pozytywnie wpływa na niższą cenę. Niestety, jak w przypadku przezroczystego typu, nie ma tu również problemu z potencjalnym przenikaniem światła do przodu na przeciwnika. Niektórym przeszkadza to, że źródło światła w nieprzezroczystych kolimatorach celuje się obu oczami, ponieważ oko, do którego projektowany jest obraz, jest zablokowane przez kolimator i nie widzi celu. Jeśli jednak patrzymy obu oczami, widok z obu oczu zdaje się łączyć i projektuje się na docelowy widok z drugiego oka. Niższa cena kosztuje jednak jego właściciela również to – strzelec traci część pola widzenia, więc nie ma takiego przeglądu sytuacji. Również obserwowanie celu jednym okiem może być problematyczne w innych niż doskonałych warunkach świetlnych. Ponadto, jeśli strzelec ma jakiekolwiek problemy ze wzrokiem, celowanie może być trudniejsze (lub nawet całkowicie niemożliwe). Wszystko to są powody, dla których na dzisiejszym rynku spotykacie się z nieprzezroczystymi kolimatorami coraz mniej.
• Dalszy podział: kolimatory można również dzielić według swojej otwartości (kolimatory tubusowe są bardzo podobne swoją konstrukcją do klasycznych lunet) / zamknięcia (zwykły kolimator). Ewentualnie według tego, w jaki sposób obraz jest projektowany (na holograficzne i klasyczne), itd. itd.