Wiskoza (sztuczny jedwab)

Włókna wiskozowe (międzynarodowy skrót: CV) są produktami z regenerowanej celulozy. Celuloza, jako podstawowy surowiec do produkcji wiskozy, jest naturalnym polimerem, czyli związkiem organicznym z łańcuchem molekularnym. 

W roku 1855 Szwajcar Audemars odkrył nitrocelulozę, z której Hilaire de Chardonnet w 1884 roku po raz pierwszy wyprodukował włókno tekstylne. Na tę technologię otrzymał francuski patent i rozpoczął przemysłową produkcję włókna. W XX wieku opracowano kilka rodzajów modyfikowanych włókien wiskozowych, na przykład polinozowe z Japonii, włókno o wysokiej wytrzymałości na mokro (HWM) lub włókno Tencel (przędzenie w rozpuszczalniku). Zapotrzebowanie na włókna wiskozowe zostało po raz pierwszy zarejestrowane na świecie w 1930 roku z ilością ok. 240 000 ton, w 1960 roku szacowano je na 2 miliony ton, a w 1973 roku na 4 miliony ton. W 2017 roku zapotrzebowanie osiągnęło 6 milionów ton, a w ich produkcji uczestniczyło około 30 firm. Jedną z największych jest austriacka firma Lenzing AG (17% udziału), do której należy także zakład w morawsko-śląskim Paskowie (258 000 ton celulozy).

Surowcem do produkcji włókna wiskozowego jest celuloza wytworzona metodą siarczanową z drewna bukowego (w Europie) lub świerkowego i eukaliptusowego (w Azji). Z celulozy przez rozpuszczanie w wodorotlenku sodu tworzy się ksyantogen, z którego po przejściu przez dyszę w kąpieli z kwasu siarkowego i siarczanu cynku powstaje nieprzerwanie włókno tekstylne. Włókno jest potem uszlachetniane poprzez rozciąganie, chemicznie modyfikowane i ewentualnie cięte na długość w zależności od warunków dalszego zastosowania. Oprócz podstawowego typu włókna produkuje się (zazwyczaj za pomocą modyfikacji chemicznej kąpieli przędzalniczej) modyfikowane rodzaje, np. lyocell, wysoko wytrzymałe, polinozowe, włókna ze zmniejszoną palnością (FR) itp. Na 1 tonę włókien wiskozowych zużywa się ok. 3 tony drewna. Włókna produkowane są w grubościach od 0,9 do 28 dtex, filamenty od 6,7 tex f18 aż do 200 tex f700. Większość włókien jest cięta na długość 20-60 (głównie do przetwarzania na przędze bawełniane), na początku XXI wieku około 10% przetwarza się na włókniny, a 15% włókien produkowane jest w formie filamentu.

Wszystkie rodzaje włókien wiskozowych mają gęstość właściwą 1,52 cN/cm3 i wysoką zdolność absorpcji wilgoci (26-28%). Standardowe włókna mają niską wytrzymałość i wysoką rozciągliwość na mokro, są podatne na kurczenie się w wyższych temperaturach i łatwopalne. Łatwo się barwią i bielą, po praniu mają jedynie niską tendencję do strzępienia się i mechacenia. Średnia cena włókien wiskozowych wynosiła w 2. dekadzie XXI wieku około 2 USD/kg.

Przędze z włókien ciętych wiskozowych produkowane są głównie ze zmieszanek z włóknami naturalnymi i sztucznymi w grubościach do około 10 tex. Tkaniny i dzianiny z nich używane są na odzież wierzchnią, bieliznę, tekstylia domowe i dekoracyjne oraz przędze do ręcznego dziergania. Przędze filamentowe przetwarzane są poprzez tkanie (około 80%) lub dzianie, z użyciem głównie na podszewki, kordy do opon. Włókniny z włókien wiskozowych znane są głównie z zastosowań medycznych.