Wełna owcza

Wełna owcza jest surowcem tekstylnym pozyskiwanym z sierści owiec domowych. Owce mogą żyć od 10 do 12 lat, a w ciągu roku każda owca może wytworzyć co najmniej 3 kg wełny, niektóre rasy produkują nawet do 18 kilogramów. Wełnę strzyże się raz lub dwa razy w roku (doświadczony strzyżący może ostrzyc ponad 20 owiec na godzinę). Ostrzyżona wełna jest przechowywana jako cała runa, której różne części są później klasyfikowane do określonych klas jakościowych.

Surowa, potna wełna zawiera średnio mniej niż połowę masy dających się prząść włókien, 10–45% to tłuszcz i pot, 5–20% to zanieczyszczenia, które dostały się do sierści na pastwisku, poza tym włókna mogą wchłaniać do 25% wilgoci. Tłuszcz i pot usuwa się poprzez pranie (pozyskany lanolin może być używany w kosmetykach), a roślinne zanieczyszczenia usuwa się poprzez karbonizację kwasem siarkowym. Czyste włókno składa się z keratyny, pigmentu i chemicznie związanej wilgoci. Pośród chemicznych pierwiastków włókno zawiera 50% węgla, a kolejne 40% to tlen i azot. Powierzchnia włókna jest łuskowata. Specyficzna struktura łańcuchowej cząsteczki nadaje włóknu doskonałą elastyczność i giętkość (moduł Younga). Wełna jest zatem niemal niegniotąca się, ale przez to także mniej wytrzymała niż inne włókna tekstylne i po zamoczeniu traci kolejne 10–20% wytrzymałości. Ubarwienie dwóch partii wełny na identyczny odcień jest niemal niemożliwe. Wyroby z wełny należy chronić przed molami. Wełna jest znacznie droższa niż zwykłe włókna tekstylne.

Dla oceny jakości wełny ważna jest długość, wytrzymałość, zawartość roślinnych zanieczyszczeń, odcień kolorystyczny, a najważniejsza jest delikatność włókna. Obecnie poprzez delikatność rozumie się grubość włókna w przekroju, mierzona w mikrometrach (µm). Do końca XX wieku delikatność była także określana według tzw. "systemu bradfordowskiego" numerem spinning count / wool grade. Oznakowanie delikatności wełny systemem bradfordowskim nadal (do 2012 roku) jest stosowane w niektórych krajach azjatyckich. W USA od 1 stycznia 2007 obowiązuje przepis (podpisany przez prezydenta) określający oznaczenie dla średniej delikatności włókien w wyrobach z czystej wełny (i mieszanek zawierających ponad 45% wełny) zgodnie z zasadami pochodzącymi z systemu bradfordowskiego. Istnieje jeszcze termin Super Bale – dla bawełny najdelikatniejszej na świecie. Można z niej wyprodukować tylko około 40–50 garniturów, a zainteresowanie nią mają czołowe przetwórcze firmy (np. Loro Piana).

Światowa produkcja potnej wełny osiągnęła w okresie 2014/15 około 1,2 miliona ton. Trzej najwięksi producenci (Australia, Chiny i Nowa Zelandia) dostarczyli do przetwórstwa tekstylnego ponad połowę. (Republika Czeska była w 2006 roku czwartym największym importerem wełny na świecie). Jednak do przędzenia trafia około 40% mniej włókien (po usunięciu tłuszczu i zanieczyszczeń), więc średnie zużycie na osobę na świecie wynosiło mniej niż 20 dag, a udział wełny w surowcach dla przemysłu tekstylnego był mniejszy niż 2%. Podczas gdy całkowite zużycie włókien tekstylnych w ostatnich 20 latach niemal się podwoiło, zużycie wełny w tym czasie spadło o około 40%.

Prawie cała produkcja włókien wełnianych przetwarzana jest dwiema podstawowymi technologiami: produkcja czesankowej (w tym półczesankowej) i produkcja przędzy wełnianej. Wyjątkowo z mieszanki wełny z bawełną produkuje się bawełnianą technologią przędze pierścieniowe lub rotacyjne. Wszystkie przędze są nawijane i w dużej części muszą być składowane, ponieważ wytrzymałość prostych przędz jest zazwyczaj wystarczająca jedynie dla niektórych celów dziewiarskich i jako wątek. Ważnym produktem ubocznym z wełny owczej jest lanolin, chemicznie bardzo złożony woskowy tłuszcz, składający się głównie z cholesterolu, estrów oraz kilku kwasów tłuszczowych. Jest stosowany w kosmetyce (zmiękcza i wygładza skórę; różne kremy), w przemyśle tekstylnym (zmiękczacz; dodawany do niektórych detergentów), w przemyśle garbarskim, w medycynie i farmakologii (antybakteryjny i hipoalergiczny; wspomaga gojenie drobnych oparzeń; używany do produkcji witaminy D3).