Legendarny karabin Mosin-Nagant

1. března 2024Rozrywka, czas wolnyRadek MládekCzas czytania 4 minutPrzeczytaj: 15507x

Karabin Mosin-Nagant towarzyszył nie tylko Rosji (i jej późniejszemu następcy Związkowi Radzieckiemu) w wielu wydarzeniach historycznych. Był obecny podczas wojny rosyjsko-japońskiej, pierwszej wojny światowej, wojny zimowej, a uznanie zyskał również w trakcie drugiej wojny światowej. Dzięki swojej prostej i niezawodnej konstrukcji karabin zyskał sympatię wielu żołnierzy i kolekcjonerów.

Historia legendarnego karabinu Mosin-Nagant zaczęła się pisać wiele lat przed jego oficjalnym powstaniem podczas wojny rosyjsko-tureckiej. Ta wojna, która miała miejsce w latach 1877-1878, przyczyniła się w znaczący sposób do rozwoju tej legendy. Chociaż konflikt trwał tylko rok, rosyjscy żołnierze doskonale zdawali sobie sprawę, że pod względem jakości i efektywności karabinów nie wychodzą na tym dobrze.

Uzbrojeni w przestarzałe karabiny jednostrzałowe Berdan, na polu bitwy trudno było im dorównać tureckim żołnierzom z nowocześniejszymi karabinami Winchester. Szybkie i wydajne powtarzalne karabiny Winchester przyćmiły niezgrabne karabiny Berdan niemal pod każdym względem. Dowódcy byli dobrze świadomi tej nieprzyjemnej rzeczywistości, dlatego naturalnie pojawiła się myśl o przezbrojeniu i opracowaniu zupełnie nowego karabinu, który lepiej odpowiadałby potrzebom nowoczesnego pola bitwy.

Niesatysfakcjonująca sytuacja doprowadziła w 1882 roku do stworzenia specjalnej komisji, która miała znaleźć odpowiedniego następcę karabinów Berdan. Komisja badała zagraniczne i krajowe konstrukcje, ale przez wiele lat nie udawało się znaleźć nowoczesnego karabinu, który zapewniłby rosyjskim żołnierzom przewagę na polu bitwy. Sytuacja zmieniła się dopiero w 1890 roku, kiedy komisji przedstawiono trzy propozycje konstruktorów: Siergieja Iwanowicza Mosina, belgijskich rusznikarzy Leona i Emila Nagant oraz kapitana Zinowjewa. Jednak do węższego wyboru przeszły tylko propozycje dwóch pierwszych wspomnianych konstrukcji.

Karabin Mosin-Nagant jest następcą przestarzałego karabinu Berdan.

Komisji szczególnie spodobał się projekt Mosina. Jego karabin był dokładny i lekki, problemem był tylko zamek, który był niewystarczająco chroniony przed napływem zanieczyszczeń. Szansę tę wykorzystali bracia Nagantowie, którzy ulepszyli karabin poprzez dodanie klapki na magazynek. Broń stała się dzięki temu znacznie bardziej niezawodna. Ponadto, dokonano też modyfikacji klipu nabojowego i sprężyny podającej. Po rozwiązaniu początkowych problemów nic już nie stało na przeszkodzie ukończeniu i wprowadzeniu karabinu Mosin-Nagant do uzbrojenia. No, może oprócz małego problemu sądowego.

Niestety, rozwój karabinu nie obył się bez dodatkowych nieprzyjemności. Emil Nagant czuł się oszukany sytuacją związaną z rozwojem nowego karabinu i domagał się tej samej kwoty, którą za rozwój karabinu otrzymał Mosin. Łączna kwota wynosiła 200 000 rubli (około 73 milionów koron), którą Mosin uzyskał za swój prototyp. Car ostatecznie ustąpił, a wprowadzenie karabinu Mosin-Nagant przebiegło już bez większych trudności.

Z powodu możliwego sporu obu konstruktorów karabin został oznaczony jako Karabin trzylinearny, co odnosiło się do jego kalibru. Linea to stara rosyjska miara. Jedna linea to 0,1 cala, a trzy linei odpowiadają 0,3 cala. W przeliczeniu na milimetry trzy linei równają się 7,62 mm. Nazwa Mosina pojawiła się w nazwie broni dopiero w 1924 roku. Konstruktor Mosin nie doczekał się niestety wprowadzenia swojego nazwiska do nazwy karabinu. Podobnie było w przypadku Naganta, którego nazwisko nie zostało w Rosji użyte do oznaczenia karabinu.

Produkcja pierwszych egzemplarzy Karabinu Trójliniowego nie odbywała się wyłącznie w Rosji. W grudniu 1891 roku zawarto umowę na dostawę 503 750 karabinów z francuską fabryką broni w Chatellerault. W Rosji karabin produkowano w fabrykach w Tuli, Iżewsku i Sestrorecku. Rosyjskie fabryki wyprodukowały łącznie 1,4 miliona sztuk karabinów Mosin-Nagant od 1893 do 1896 roku.

To jest pierwsza wersja broni, używana przez piechotę. Wzór 1891 był wykonany w kalibrze 7,62 mm, który jest oczywiście niezmienny także dla jego późniejszych modeli. Magazynek jest stały i nieodłączalny o pojemności 5 nabojów. Do załadowania broni żołnierze mogli używać zarówno taśmy nabojowej, jak i ładowania pojedynczego. Mosin miał ręczny bezpiecznik, a rączkę zamka można było zablokować, wyciągając ją i obracając o ćwierć obrotu. Duży nacisk położono na jak największą prostotę konstrukcji. Mechanizm składa się więc z 7 części, a spust z jedynie 3.

Parametry techniczne wersji karabinu piechoty:

Prędkość wylotowa: 620 m/s
Całkowita długość: 1306 mm (bez bagnetu), 1734 mm (z podniesionym bagnetem)
Długość lufy: 800 mm
Masa: 3,99 kg (bez bagnetu), 4,3 kg (z bagnetem)

To jest najbardziej znana wersja karabinu, która wywodzi się z wersji dragonowej. Dla zainteresowanych prezentujemy porównanie z oryginalnym karabinem.

Techniczne parametry wzoru 1891/30:

Prędkość wylotowa: 865 m/s
Całkowita długość: 1232 mm (bez bagnetu), 1660 mm (z podniesionym bagnetem)
Długość lufy: 729 mm
Masa: 4,0 kg (bez bagnetu), 4,5 kg (z bagnetem)

Duża liczba różnorodnych wariantów karabinu Mosin-Nagant świadczy o tym, jak ważny był dla Rosji, a później dla Związku Radzieckiego. Bez wątpienia jest to rosyjski okręt flagowy w dziedzinie karabinów powtarzalnych. W celu zaspokojenia różnych potrzeb jednostek stworzono kilka wersji, które różnią się na przykład swoją długością lub możliwością zamontowania bagnetu. Najbardziej znana wersja karabinu wzór 1891/30 została wykonana także jako wersja snajperska z lunetami PE (powiększenie 4x) i PU (powiększenie 3,5x).

Karabin Mosin-Nagant wzór 1891 - piechotny, dragonowy, kozacki
Karabin Mosin-Nagant wzór 1907
karabin Mosin-Nagant wzór 1891/10
karabin Mosin-Nagant wzór 1910
Karabin Mosin-Nagant model 1891/30
karabin snajperski Mosin-Nagant wzór 1891/30
Karabin Mosin-Nagant wzór 1938
Karabin Mosin-Nagant wzór 1944
Karabin Mosin-Nagant wzór 1891/59

Karabin Mosin-Nagant został wyprodukowany w wielu wersjach.

Od 8 lutego 1904 do 5 września 1905 karabin Mosin-Nagant model 1891 przeszedł swój pierwszy rozszerzony chrzest bojowy. W tym okresie trwała wojna rosyjsko-japońska. Carska Rosja i Cesarstwo Japonii rywalizowały o dominację nad Mandżurią i Półwyspem Koreańskim. Do tej wojny zaangażowano łącznie 3,8 miliona egzemplarzy karabinów modelu 1891, które zmierzyły się ze swoimi japońskimi odpowiednikami. Chociaż Carska Rosja przegrała konflikt, nowo wprowadzony karabin wyszedł z wojny bardzo dobrze. Żołnierze chwalili go i oceniali lepiej niż jego japoński odpowiednik - Arisaka.

Niecałe 9 lat później karabin Mosin-Nagant wziął udział w jednym z największych konfliktów zbrojnych w nowoczesnej historii. Wybuch pierwszej wojny światowej zastał rosyjskie fabryki nieprzygotowane. W tamtym czasie w obiegu było około 4 500 000 karabinów Mosin-Nagant, co jednak nie wystarczyło, aby zaspokoić całe zapotrzebowanie. Rosyjskie dowództwo zdecydowało się zatem uzupełnić niskie stany karabinami Winchester oraz nieco mniej wydajnymi japońskimi Arisakami. Ponadto podpisano kontrakt na produkcję karabinów model 1891 z amerykańskimi producentami Remington i Westinghouse, którzy mieli dostarczyć łącznie 1 550 000 sztuk.

Armia austriacka dysponowała szeregiem zdobycznych broni, z których niektóre można było wykorzystać w ich oryginalnej formie, a inne wymagały modyfikacji. Podobnie było z karabinami wzór 1891, które początkowo były używane w kalibrze 7,62 mm. Wraz ze zmniejszającą się ilością amunicji konieczne było jednak dostosowanie broni do nabojów produkowanych przez austriackie fabryki amunicji. Łącznie do kalibru 8 mm Mannlicher zostało dostosowanych około 45 000 rosyjskich karabinów.

Wojna między Finlandią a Związkiem Radzieckim była wyjątkowa przede wszystkim dlatego, że karabin Mosin-Nagant znalazł się po obu stronach konfliktu. Karabin ten w okresie wojny zimowej rozsławił głównie Simo Häyhä, znany jako Biała śmierć, który używał fińskiej wersji karabinu bez optyki.

Karabin Mosin-Nagant używany był np. przez legendarnego fińskiego snajpera Simo Häyhä, znanego jako Biała Śmierć.

Sowieckie dowództwo planowało zastąpić karabiny Mosin-Nagant całkowicie nowymi półautomatycznymi karabinami SVT-40, które miały na celu przejęcie kontroli nad polem bitwy. Atak na Związek Radziecki w ramach operacji Barbarossa, podobnie jak w przypadku pierwszej wojny światowej, zaskoczył Sowietów w dużej mierze nieprzygotowanych. Karabin Mosin-Nagant ponownie odegrał ważną rolę dzięki swojej prostej produkcji i niezawodności. Prawdopodobnie największą uwagę przyciągnęła wersja snajperska karabinu wzór 1891/30. Spopularyzowali ją sowieccy bohaterowie: Wasilij Zajcew, Ludmiła Pawliczenko, Iwan Sidorenko oraz czechosłowacka Maria Ljalková-Lastovecká.

Zajcev zasłynął ze swojego wytrwałego oporu podczas bitwy o Stalingrad, kiedy to w ciągu niecałego miesiąca i pół miał zastrzelić 225 żołnierzy i oficerów Wehrmachtu. Działał w tym rejonie aż do stycznia 1943 roku, kiedy został trafiony granatem moździerzowym, który poważnie uszkodził mu wzrok. Po udanej operacji powrócił na pole walki. Oprócz działalności bojowej zajmował się także szkoleniem nowych snajperów. Za swoje czyny 18 grudnia 1942 roku otrzymał najwyższe odznaczenie Bohater Związku Radzieckiego. Film Wróg u bram opowiada o sukcesach Zajcewa podczas obrony Stalingradu.

Ludmiła rozpoczęła swoją karierę pod kierunkiem instruktora Wasilija Kowtuna, z którym zdobyła pierwsze dwa sukcesy. Po rozformowaniu obrony Odessy udała się do Sewastopola. W tym czasie miała na koncie już 187 zabitych niemieckich i rumuńskich żołnierzy oraz oficerów. W ramach walk o Sewastopol starła się także z niemieckim snajperem. Oprócz działań snajperskich brała udział w licznych walkach na pierwszej linii. Podczas jednej z akcji z lekkim karabinem maszynowym zastrzeliła dziesięciu żołnierzy wroga. Łącznie Ludmiła miała 309 potwierdzonych trafień, z czego 36 to byli wrogowie snajperzy. 25 października 1943 roku otrzymała odznaczenie Bohatera Związku Radzieckiego. Nie można też pominąć jej osiągnięć poza polem bitwy. Ludmiła została pierwszym obywatelem ZSRR, który znalazł się w Białym Domu, gdzie została przyjęta przez prezydenta Roosevelta.

Strzelec wyborowy Ljudmiła Pawliczenkowa miała na koncie 309 potwierdzonych trafień.

Ivan Sidorenko został przydzielony do walk o Moskwę, gdzie częściowo działał jako snajper. Stopniowo zaczął specjalizować się w działaniach snajperskich, jego sukcesy szybko zwróciły uwagę dowództwa, które utworzyło wokół niego mniejszą grupę operacyjną. Znany jest przede wszystkim z ataku, podczas którego grupa Sidorenki zniszczyła czołg i trzy traktory za pomocą amunicji zapalającej. Sam Sidorenko był kilkakrotnie ranny. Najcięższe obrażenia odniósł w Estonii w 1944 roku. Te obrażenia wyeliminowały go z walki aż do końca wojny. 4 czerwca 1944 roku snajperowi nadano tytuł Bohatera Związku Radzieckiego. W trakcie działań bojowych zaliczył 500 potwierdzonych trafień i wyszkolił ponad 250 snajperów. Sidorenko był najskuteczniejszym sowieckim snajperem drugiej wojny światowej.

Podobnie jak w przypadku wspomnianego sowieckiego tria, z karabinem Mosin-Nagant walczyła również obywatelka Czechosłowacji Marie Ljalková-Lastovecká. Jej wojskowa kariera rozpoczęła się 1 marca 1942 roku, kiedy dołączyła do zastępczej kompanii 1 Czechosłowackiego Samodzielnego Batalionu Polowego. Zdolności i doskonałe wyniki z karabinem zauważył porucznik Jaroš, dzięki któremu trafiła na kurs snajperski. Jako snajperka uczestniczyła w walkach pod Sokolowem, a następnie brała udział w walkach wyzwoleńczych na Ukrainie. Liczba skutecznych trafień jest do dziś przedmiotem sporów. Niektóre źródła podają, że zabiła do 30 wrogich żołnierzy. W 2010 roku Marii przyznano Order Białego Lwa II klasy.