10 faktów, które być może nie wiedzieliście o siekierach

Siekiera (lub też topór) należy do najstarszych narzędzi, które ludzkość używała i nadal używa. Siekierki bez trzonka są dziś określane jako pięściaki, a pierwsze siekiery (topory) z trzonkami datowane są na okres około 8 tysięcy lat temu. Dzisiejsze siekiery naturalnie wykorzystują bardziej zaawansowane materiały niż te pierwotne, jednak ich zasada działania pozostaje ta sama. Co jeszcze możemy o nich powiedzieć?

Dlaczego topory mają (zazwyczaj) drewniane trzonki?

Większość siekier ma drewniane trzonki. Wiecie, dlaczego tak jest? Ma to kilka powodów. Drewno jest długo dostępne, jest elastyczne i łatwo się je obrabia. Można je ukształtować tak, aby pasowało do głowy (ostrza) siekiery i dobrze do niej pasowało. Drewno trzonka nie powinno być miękkie, aby było w stanie wytrzymać twardsze uderzenia i nie pękło. Kolejną zaletą twardszego drewna jest to, że wchłania uderzenia, co w ostatecznym rozrachunku nie jest tak męczące dla użytkownika.

Drewno najczęściej używane do produkcji trzonków siekier to drewno orzesznika (ang. hickory), ponieważ charakteryzuje się najlepszą równowagą między wytrzymałością a elastycznością. Drewno orzesznika jest wystarczająco twarde, ale jednocześnie nie łamie się przy pierwszej okazji.

Większość siekier ma drewniany trzonek z wielu praktycznych powodów. Spotkasz się jednak również z innymi materiałami, np. nylon wzmocniony włóknem szklanym, czasami z gumowaną powierzchnią dla łatwiejszego chwytu. Na zdjęciu siekiera CRKT T-Hawk. Źródło: Rigad.

2. Trzonki mogą być proste lub zakrzywione

Innym „szczegółem” dotyczącym trzonków jest podział tych elementów siekiery na zakrzywione i proste. Zakrzywione trzonki są bardziej ergonomiczne, lepiej się je trzyma (choć jest to subiektywne) i mają większy zakres kątów cięcia. Dlatego są bardziej odpowiednie do cięcia oraz obalania drzew. Z kolei proste rączki oferują bardziej spojne uderzenie i większą siłę uderzenia. Dzięki temu są odpowiednie do siekier rozłupujących, gdzie zapewniają, że przy pracy rozłupującej mniej się nadwyrężysz.

Jeśli chodzi o zakrzywione toporka, są one jednak bardziej powszechne. Składają się z centralnej części (brzucha) toporka i dolnej części (uchwytu). Ta może być zakrzywiona do tyłu i dzięki temu umożliwia większą rotację, czyli siłę rotacyjną. Zyskujesz dzięki temu m.in. większy zakres kątów cięcia (rąbania).

3. Czy można używać siekiery jako młotka?

Oprócz ostrza, głowa siekiery ma także swoją tępyą część, i możemy pomyśleć, że moglibyśmy ją awaryjnie wykorzystać jako młotek. To się trochę narzuca – a dodatkowo podczas wypraw na świeżym powietrzu zaoszczędzimy dzięki narzędziu wielofunkcyjnemu sporo miejsca w plecaku, a przede wszystkim ciężaru. Jednakże, jeśli spróbujemy intensywnie uderzać tępą stroną w coś, część głowy siekiery może się odprysnąć, wygiąć lub pęknąć, a otwór do przymocowania trzonka może się zdeformować.

U większości siekier utwardzana, a właściwie hartowana, jest tylko przednia część głowicy, czyli ostrze. Niektóre siekiery mają jednak hartowaną również tylną część głowicy, co pozwala używać ich także jako młotek. Przed zakupem siekiery warto to sprawdzić.

Zakrzywione trzonki są bardziej ergonomiczne i mają większy zakres kątów rąbania. Natomiast proste uchwyty oferują bardziej spójny cios i większą siłę uderzenia.

Niektóre siekiery mają wyżłobienia.

Niektóre modele siekier mają głowicę wyposażoną w rowki. Te rowki mają różne możliwości wykorzystania. Na dolnej stronie ostrza zwykle znajdują się rowki, które są głównie przeznaczone do wyciągania gwoździ z drewna. Mały rowek jest jednocześnie w stanie nieco odciążyć ostrze siekiery, aby poprawić równowagę poziomych zamachów.

Dalej mamy jeszcze tak zwaną „brodatą” siekierę, straszliwą broń wikingów, w której dolna część ostrza nie jest podparta resztą głowicy. Taka broń była obawiana wśród wrogów wikińskich wojowników, a gdy przyjrzycie się jej z bliska, od razu zrozumiecie, dlaczego tak było. Brodata siekiera była odciążona, miała świetny zamach i była wysoce skuteczna w walce. Ponadto, jej produkcja była stosunkowo tania w porównaniu do mieczy.

5. Dlaczego siekiery są pomalowane?

Niektóre siekiery mają pomalowaną głowicę lub przynajmniej jej część (z wyjątkiem samego ostrza). Kolor jest często wyrazisty z kilku powodów. Pierwszym z nich jest bezpieczeństwo. Czerwono (lub inaczej wyraziście) pomalowana głowica siekiery jest po prostu widoczna na pierwszy rzut oka i istnieje mniejsze prawdopodobieństwo, że się nią zranicie. Następnie zmniejsza się prawdopodobieństwo zagubienia swojej siekiery – narzędzie w naturalnych barwach jest w swoim naturalnym środowisku po prostu bardzo dobrze zakamuflowane. Jest jeszcze jeden praktyczniejszy powód – metalowa głowica siekiery z kolorową powłoką ma nieco mniejszą tendencję do korozji.

Czasami malowany jest również trzonek siekiery, a powodem w tym przypadku jest wydłużona żywotność. Jednak niektórzy właściciele siekier preferują naturalne wykończenie trzonka, ponieważ przy częstszym używaniu malowanie oznacza większą skłonność do powstawania pęcherzy na rękach.

Większość siekier bywa pomalowanych na czerwono. Jest to odcień, który jest intensywnie promowany przez amerykańskie media i nie tylko. Czerwony kolor należy do tych najbardziej wyrazistych, które są najbardziej widoczne w przypadku zgubienia w lesie. Wiele siekier jest jednak pomalowanych na inne kolory, na przykład na niebiesko, żółto, a nawet na złoto.

Intensywny kolor może zapobiec zgubieniu. Kolorowa powłoka na metalowej głowicy spowalnia korozję.

6. Czy sęki na rękojeści są w porządku?

Niektóre siekiery mają na drewnianych rączkach sęki, co wprawdzie wygląda naturalnie, ale w ostatecznym rozrachunku może stanowić problem. Sęki w rączkach mogą być słabym punktem, ponieważ w przypadku trzonków polega się na ich elastyczności, a sęk przerywa włókna drzewne. W efekcie trzonki siekier mogą pękać w obszarze sęków. Ostateczną trwałość trzonka wpływa głównie głębokość i umiejscowienie sęku. Bardziej skomplikowany jest duży sęk w pobliżu środka rączki. Natomiast mały sęk na jej brzegu nie stanowi większego problemu.

7. Dlaczego niektóre siekiery mają zaokrąglone ostrze?

Na rynku znajdziesz siekiery z zaokrąglonym lub prostym ostrzem. Zaokrąglenie ostrza siekiery ma swoje uzasadnienie – cała siła zamachu koncentruje się na mniejszym punkcie na dole łuku (zwykle jest to w osi ostrza) i w efekcie cięcie jest bardziej efektywne. Ponadto zaokrąglenie wydłuża krawędź tnącą. Dłuższą krawędź tnącą można rozhuśtać do przodu lub do tyłu, przedłużając cięcie. Różnica może być kluczowa dla (nie)przecięcia większych kawałków drewna.

8. Dlaczego opalać trzonki siekiery?

Potem jest jeszcze jedna osobliwość dotycząca opalanych trzonków. Ogólnie opalanie jest używane jako element ochrony drewna przed szkodnikami, ale biorąc pod uwagę, że uchwyty standardowych siekier są już zazwyczaj chronione chemicznie, nie dotyczy to ich przypadku. Opalanie uchwytów siekier jest więc czysto kwestią designu – choć czasami ta metoda jest nazywana „utwardzaniem”, to w przypadku trzonków nie chcemy twardego drewna, wprost przeciwnie, chcemy, aby był to materiał, który jest elastyczny.

Opalanie standardowo wykorzystuje się jako element ochrony drewna przed szkodnikami. Dziś jednak uchwyty siekier są zazwyczaj traktowane chemicznie, więc jest to bardziej kwestia designu.

9. A co z plastikowymi trzonkami?

W niektórych siekier (w przypadku asortymentu Rigadu chodzi przede wszystkim o siekier marki Gerber) rękojeść nie jest wykonana klasycznie z drewna, ale z plastiku. Często jest to kombinacja nylonu z włóknami szklanymi, czasem jeszcze powierzchniowo gumowana. Ta kombinacja zapewnia wystarczającą twardość w połączeniu z elastycznością, co są dokładnie te właściwości, których oczekujemy od trzonków, a także siekier jako całości.

Dodatkowo wzmocniony nylon przy większej sile nie tak łatwo pęka. Co więcej, uchwyty polimerowe dobrze się kształtują, dzięki czemu są ergonomiczne i można je w odpowiednich miejscach odciążyć, a także można w nich stworzyć schowki na różne akcesoria, takie jak zestawy do rozpalania ognia czy paracord.

10. Stosunek długości uchwytu do wagi

Na koniec warto wspomnieć o jeszcze jednej rzeczy, która jest ważna przy produkcji siekier. Jest nią stosunek długości trzonka do wagi głowicy siekiery. Ogólnie rzecz biorąc, im cięższa głowica, tym dłuższy powinien być trzonek, ale zależy to również od użytego materiału, a nie tylko od długości, ale także od grubości trzonka. Bezpośrednia proporcja długości trzonka do wagi głowicy dotyczy tylko do pewnego stopnia. Zbyt ciężka głowica mogłaby złamać zbyt długi trzonek.

Producenci są tego oczywiście świadomi, więc te proporcje są zazwyczaj dokładnie obliczone. U nas w Rigad znajdziesz tylko siekiery od sprawdzonych producentów, które wytrzymają nawet bardziej wymagające użytkowanie i tak łatwo się nie złamią.